ÇOK PARTİLİ DÖNEMDE YAPILAN SEÇİMLER

1.        Çok partili dönemde yapılan seçimlere ilişkin bilgiler aşağıdaki sistematiğe göre sunulmaktadır.

ð      Milletvekili Genel Seçimi sonuçları 
ð      Milletvekili Ara Seçimi sonuçları / Siirt İli Yenileme seçimleri
ð      Cumhuriyet Senatosu Genel ve Üçte Bir Yenileme Seçimi sonuçları 

2.       Bu bölümdeki tablolarda, çok partili dönemde yapılmış olan seçimlerin sonuçları verilmektedir. 

 Tablolarda aşağıdaki bilgiler yer almaktadır.  

ð      Seçmen sayısı / Oy kullanan seçmen sayısı / Geçerli oy sayısı,   
ð      Geçerli oylar ile seçilen meclis üyelerinin siyasi partilere ve bağımsızlara dağılımı,  
ð      Siyasi partilerin ve bağımsızların elde ettikleri sandalyelerin toplam sandalye sayısına oranı,

(Temsil oranları)

 ð      Siyasi partilerin ve bağımsızların temsil oranlarıyla oy oranları arasındaki farklar, 
 ð      (Aşkın / Eksik temsil oranları)

3.   Seçim sonuçlarına ilişkin bilgiler, Devlet İstatistik Enstitüsü’nün (DİE)[1] seçim sonuçlarını içeren  yayınlarından alınmıştır.

Tabloların altına, o seçime ilişkin  sonuçların  açıklandığı Yüksek Seçim Kurulu (YSK) Bildirilerinin yer aldığı Resmi Gazetelerin tarih ve sayıları da konulmuştur.

4.  Ülkemizde seçim sonuçları, 1950 seçimlerinden itibaren düzenli olarak yayımlanmaya başlamıştır.

O nedenle 1946 Seçimlerinin sayısal sonuçları verilememiş,  bu seçimlerde yalnızca siyasi partilerin ve bağımsızların elde ettikleri milletvekili sayıları verilmiştir. 

5.  1950, 1954 ve 1957 seçimlerine ilişkin sonuçlar DİE tarafından, Adalet Bakanlığı’ndan alınarak yayımlanmıştır.

Söz konusu yayında partilerin ve bağımsızların aldıkları oylarla oy oranları arasında bazı uyuşmazlıklar  saptanmıştır. O nedenle bu seçimlere ilişkin tablolarda, partilerin ve bağımsızların oy sayıları esas alınarak,  bu sayılara  göre yeniden hesaplanan oy oranları yerleştirilmiştir.

6.  Çalışmamızda fiilen Parlamentoya giren milletvekili sayıları değil, partilerin illerde kazanmış oldukları milletvekilliği sayıları esas alınmıştır.

ð      1946-1960 arasındaki seçimlerde, bazı adaylar iki seçim çevresinden seçilerek Parlamentoya girmiş ve bu milletvekilleri, kanun gereği, bu seçim çevrelerinden birini tercih etmişlerdir. O nedenle bu üyelerin mensup olduğu partilerin Meclise partili olarak göndermiş olduğu milletvekili sayısı, ülke düzeyinde kazanmış oldukları toplam milletvekili sayısının  altına düşmektedir.

ð      Gerek Milletvekili gerekse Cumhuriyet Senatosu Üyeleri seçimlerinde bazı adaylar, siyasi partilerin listelerinde bağımsız olarak yer almış ve o partinin listesi  ile birlikte seçilmişlerdir. Bu suretle Parlamentoya giren adaylar da, listesinde yer aldıkları partinin çıkarmış olduğu partili milletvekili sayısına eklenmek suretiyle Tablolara konulmuştur.

Tablolardaki bağımsız adaylar sütununa ise, seçim çevrelerinde doğrudan bağımsız adaylıklarını koyarak seçilen milletvekillerinin  ülke düzeyindeki  toplamı yerleştirilmiştir.

7.        İki seçim çevresinden seçilen milletvekilleri ile siyasi partilerin listelerinde Bağımsız aday olarak yer almak suretiyle milletvekili seçilenler, o dönemlere ilişkin TBMM Ad Defterleri ile TBMM Albümlerindeki[2] kayıtlardan yararlanarak yapılan çalışmalar sonucunda belirlenmiştir.  

8.        Siyasi partilerin ve bağımsızların kazandığı milletvekillerinin illere dağılımı, EK’ler Bölümünde;
Tablo 6.5-A ......... 6.5-O serisinde verilmiştir.
Siyasi partilerin ve bağımsızların kazandığı senatörlerin illere dağılımı, EK’ler Bölümünde;
Tablo 6.6-A ......... 6.6-H serisinde verilmiştir.